Stare dzieje

Osada  Pajtuński Młyn   Peythun Muhle  1615 r  Pathaunenmohle  1939r      W 1374 założony został przez Kapitułę Warmińską majątek Pajtuny. W drugiej połowie XV w. obok majątku powstała niewielka wieś czynszowa. Założono także młyn, zbudowany na rzece Kośnie.      Młyn nigdy nie należał do majątku - stanowił osobną posiadłość uposażoną w 3 łany ziemi /50 ha/ i nadawany był przez Kapitułę jako lenno na prawie chełmińskim.      Spalony na początku wojny szwedzkiej w 1655 r., został odbudowany przez kapitułę w 1660 r. i nadany Maciejowi Kargowskiemu a potem w 1674 r. Andrzejowi Hermannowi z Rusi. W spisie majątkowym sporządzonym po zaborze Warmii przez Prusy w 1772 r., określony został jako czynny. W 1785 r. posiadłość młyńska związana była z dwoma domami mieszkalnymi. W 1820 r. posiadaczem młyna na prawie chełmińskim był  Potsch.  W urzędowym spisie miejscowości z 1928 r. Pajtuny wymienia się jako "majątek rycerski" który łącznie z Nowymi  Pajtunami  zamieszkiwało 192  mieszkańców. W okresie międzywojennym posiadłość młyńska została formalnie wyodrębniona administracyjnie od wsi Pajtuny i nazwana odtąd Pajtuńskim Młynem.  W dniu 22 stycznia 1945r. młyn obsadzony był przez załogę wermachtu i broniony kosztem dużych strat.      Od  2000 r. w  części  kompletnie opuszczonej i zrujnowanej osady zamieszkali aktualni właściciele Różanego Dworu. Poświęcili mnóstwo czasu i serca ,  gdyż była to dla nich bardzo ważna próba powrotu do korzeni w innej przestrzeni. Ich rodzinne majątki pozostały na Kresach. Tutaj postanowili  odtworzyć tamtą, dawną kresową atmosferę znaną im  z opowiadań i zdjęć. Tu też znaleźli miejsce dla licznych  pamiątek rodzinnych. Od 2003 r. w osadzie zamieszkał nowy właściciel młyna oraz stadniny.